David del Valle, Biogipuzkoa Osasun Ikerketa Institutuko Obstetrizia eta Ginekologia taldeko ikertzailea, eta Osakidetza, Galizia eta Valentziako zerbixen baheketa-programetako profesionalek, zerbixeko minbizi bakoitzaren diagnostiko-bidea berreraikitzea ahalbidetzen duen sailkapen-sistema bat diseinatu dute, hobekuntza-puntuak aurkitzeko aukera emanez. Lan honen emaitzak Archives of Public Health nazioarteko aldizkari zientifikoan argitaratu dira.
2018an, zerbixeko minbiziaren baheketarako populazio-programa ezartzen hasi zen Euskadin, eta 2024an osatu zen lurralde osora zabaltzea. Euskadi osoan ezarri zenez, ikertzaile-taldeak funtsezkotzat jo zuen diagnostikatzen diren minbiziak aztertzea, hobetu daitezkeen arloak identifikatzeko eta etorkizunean antzeko kasuak prebenitzeko estrategiak bideratzeko.
Hala ere, ebaluazio horren hasieran, ikertzaile-taldeak hutsune metodologiko garrantzitsu bat antzeman zuen: ez zegoen Euskadiko baheketa-programaren ezaugarrietara behar bezala egokitutako eta behar bezain xehatutako sistemarik, minbizi horiek programaren barruan edo kanpoan jatorriaren arabera sailkatzea eta diagnostikoaren bidea berreraikitzea ahalbidetuko zuenik. Lan honetan, «jatorria» terminoak ez dio erreferentzia egiten tumorea eragiten duen mekanismo biologikoari, diagnostikoaren aurreko asistentzia-ibilbideari baizik: minbizia baheketaren bidez detektatu bazen, baheketa-proba negatibo baten ondoren agertu bazen, aldez aurretik emaitza positibo bat izan ondoren diagnostikatu bazen jarraipena behar bezala osatu gabe, edo programan parte hartu ez zuen emakume bati gertatu bazitzaion.
Gabezia hori betetzeko, ikertzaileek sailkapen-sistema bat garatu zuten, zerbixeko minbiziaren baheketa koordinatzeko beste bulego autonomiko batzuekin eta Patologia Zerbikalaren eta Kolposkopiaren Espainiako Elkartearekin lankidetzan. Prozesu horretan, Minbizia Ikertzeko Nazioarteko Agentziak (IARC) aplikazio errazeko sailkapen bat argitaratu zuen arren, haren xehetasun-maila ez zen nahikoa izan Euskadiko programaren moduko baten ebaluazio-behar guztiei erantzuteko.
SPEACx (Screening Pathway-based Evaluation and Audit of Cervical Cancer, Detekzio-bidean oinarritutako zerbixeko minbiziaren ebaluazioa eta auditoria) izeneko sailkapen-sistema hau zerbixeko minbizi bakoitzaren diagnostikora eraman duen bidea berreraikitzeko eta programaren etapa desberdinekin lotzeko aukera ematen duen tresna da: gonbidapena, parte-hartzea, baheketa-proba, jarraipena eta tratamenduaren ondorengo zaintza. Erabilgarria zela egiaztatzeko, 2018 eta 2024 artean Euskadin diagnostikatutako 678 zerbix-minbiziei aplikatu zien sailkapena ikerketa-taldeak. %34,8 sintomarik gabeko emakumeetan detektatu zen programaren bidez; %6,1 tarteko minbizietan (probaren eta probaren artean detektatutakoa); %3,2 adierazitako zirkuitua eten ondoren gertatu zen; eta %55,9 antolatutako programatik kanpo diagnostikatu zen. Horrela, SPEACx-ek kasuak zenbatzetik harago joateko aukera ematen du, eta laguntza-ibilbideko zein puntutan dauden hobetzeko aukera zehatzak identifikatzeko aukera ematen du.
Gainera, diagnostikoa egiteko bidea gaixotasunaren egoerarekin lotu zen argi eta garbi, hori baita zerbixeko minbiziaren pronostiko-faktore nagusietako bat. Programaren bidez detektatutako minbizien %76,7 hasierako faseetan diagnostikatu zen. Aitzitik, programatik kanpo diagnostikatutakoen %80,2 eta tarteko minbizien %70,7 fase aurreratuetan detektatu ziren. Emaitza horiek berretsi egiten dute Euskadin baheketarako programa antolatuek zerbixeko minbizia fase goiztiarragoetan detektatzeko duten gaitasunari buruz aurrez argitaratutako ebidentzia, sendatzeko aukerak handiagoak direnean eta bizi-kalitatean eragin txikiagoa dutenean.
Beraz, lan honen ondorio nagusia izan zen ez dela nahikoa zenbat minbizi diagnostikatzen diren jakitea: beharrezkoa da diagnostiko bakoitzera eraman duen bidea berreraikitzea, non esku har daitekeen identifikatzeko. SPEACx-ek parte-hartzerik ezarekin lotutako lehentasunezko hobekuntza-arloak detektatzea ahalbidetu zuen, baita aldez aurretik baheketa nahikoa ez zuten 65 urtetik gorako emakumeak, jarraipen-zirkuituen etenak eta tarteko minbiziak ere. Hala, SPEACx-en ekarpen nagusia minbizien auditoria hobekuntza-ekintza zehatz bihurtzea da. Identifikatutako arazoetatik abiatuta, Euskadin hainbat estrategia garatzen ari dira: Donostialdea eta Tolosaldea ESIetan GPB baginako autotomaren proiektu pilotu bat, parte-hartzea errazteko; aldez aurretik baheketa egokirik izan ez duten 65 urtetik gorako emakumeak aktiboki hartzea osasun-zentroetatik; eta tarteko minbizien berrikuspen sistematikoa, proben edo laguntza-zirkuituen balizko mugak detektatzeko. Jarduera horien bidez, prebentzioaren eta diagnostiko goiztiarraren arloan galdutako aukerak murriztu nahi dira. Ikerketak biziraupena zuzenean aztertu ez bazuen ere, hasierako faseetan minbizi gehiago detektatzen laguntzeak sendatzeko aukerak areagotu ditzake eta pazienteen pronostikoa hobetu.
Ikertzaile-taldeak aitortu duenez, “ez da erraza izan tresna hori diseinatzea, eskualde edo herrialde desberdinetan erreproduzitu ahal izateko ahalegina egin behar baitzen; horretarako, jarduketa-algoritmo bat sortu zen, baita bertsio sinplifikatu bat ere, oraindik populazio-baheketa erabat ezartzen ari ez den lekuetarako. Baina uste dugu emaitzak onura asko ekar ditzakeela, eta IARCk emandako sailkapena osatzen duela. Argitaratzea ere ez da erraza izan horrelako lan baten eskakizun metodologikoengatik, baina hori lortzea oso pozgarria izan da.” Azkenik, eskerrak eman nahi dituzte “Euskadiko, Galiziako eta Valentziako zerbixen baheketa-taldeak emandako laguntzagatik, bai eta Patologia Zerbikalaren eta Kolposkopiaren Espainiako Elkarteak emandakoagatik ere, horiek, pertsonalki laguntzeaz gain, artikuluaren open accessa ere finantzatu baitute“.
