Oscar Vegas Biogipuzkoa Osasun Ikerketako Institutuko Osasun Publikoko eta Ingurumen Epidemiologia taldeko eta Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) ikertzaileak, Garikoitz Azkona, Alina Díez-Solinska, Oihane Saez-Atxukarro, Luna Ochoteco-Perales eta Garikoitz Beitia-Oyarzabal EHUko eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko ikertzaileekin batera, ondorioztatu du saguen garunek modu desberdinean prozesatzen dituztela interakzio sozialak sexuaren arabera, nahiz eta portaera antzekoa izan. Lan honen emaitzak Journal of Neurochemistry nazioarteko aldizkari zientifikoan argitaratu dira.
Ezaguna zen interakzio sozial soil bat gai zela estresa eta garunaren funtzionamendua erregulatzen duten sistemak minutu gutxiren buruan aktibatzeko. Era berean, zantzu ugari zeuden gizonek eta emakumeek horrelako esperientziei berdin-berdin erantzuten ez zietela pentsatzeko. Hala ere, ia ez zen ezagutzen nola islatzen diren desberdintasun horiek garuneko hainbat eskualdetako jarduera kimikoan, gizarte-topaketa baten ondoren. Horrela, lan honen helburua galdera zehatz bati erantzutea izan zen: “esperientzia sozial labur batek arrasto kimiko desberdina uzten al du arren eta emeen burmuinean?“.
Galdera horri erantzuteko, ikerketa-taldeak aldi berean aztertu zituen portaera, hormonak eta hainbat neurotransmisore saguen garuneko hainbat eskualdetan. Horretarako, sagu heldu arrak eta emeak aztertu ziren, beste animalia ezezagun batekin gizarte-interakzio labur bat izan ondoren. Jarraian, hiru erantzun-maila aztertu ziren: haien portaera, odolean dauden hormonak eta estresarekin lotutako garuneko sistema kimiko desberdinen jarduera.
Esperimentu horietan lortu zuten emaitzarik deigarriena izan zen arrek eta emeek interakzioan zehar oso antzera jokatzen zutela, baina haien garunek modu argian desberdin erantzuten zutela. Garuneko eskualde bakoitzak aktibazio-eredu espezifiko bat erakutsi zuen, eta desberdintasun horiek sexuaren araberakoak ziren. Ikertzaileen arabera, “Horrek adierazten du bi gizabanakok antzeko jokabidea erakuts dezaketela, beren garuna esperientzia bera prozesatzeko estrategia biologiko desberdinak erabiltzen ari den bitartean“.
Beraz, lan honen ondorio nagusia izan zen interakzio sozial labur bat nahikoa dela aldaketa hormonal eta zerebralen ur-jauzi bat aktibatzeko, baina arrek eta emeek ez dute esperientzia hori modu berean prozesatzen garun-mailan. Aztertutako garuneko eskualde bakoitzak bere erantzun-estiloa izan zuen, eta desberdintasun horiek eragina izan dezakete sexu bakoitzak estresa, motibazioa, memoria edo emozioen erregulazioa kudeatzeko moduan. Hala, emaitza horiek indartu egiten dute bi sexuak ikerketa biomedikoan kontuan hartzeko beharra, garunaren funtzionamendu normala eta nahasmendu neuropsikiatriko ugariren jatorria hobeto ulertzeko.
Ikerketa saguetan egin bazen ere, hobeto ulertzen laguntzen du garunak nola erantzuten dien gizarte-esperientziei eta zergatik gizonek eta emakumeek zaurgarritasun desberdina izan dezaketen estresarekin lotutako nahasmenduen aurrean, hala nola antsietatea edo depresioa. Desberdintasun horiek ulertzea ezinbesteko urratsa da etorkizunean prebentzio-estrategiak eta tratamendu pertsonalizatuagoak garatzeko, sexua faktore biologiko garrantzitsutzat hartuta. Gainera, aldaketa neurokimiko oso goiztiarrak identifikatzen ditu lanak, etorkizunean biomarkatzaileei eta diana terapeutiko berriei buruzko ikerketetarako abiapuntu izan daitezkeenak.
Ikertzaile-taldeak aitortzen duenez, “Lan hau hainbat urteko ikerketaren ondorio da, eta neurozientzia ulertzeko dugun modua islatzen du: portaera, hormonak eta neurokimika integratzea, garunak nola erantzuten duen hobeto ikusteko. Bereziki ilusionatzen gaitu frogatu izanak bi gizabanakok oso antzera joka dezaketela, beren garuna oso modu ezberdinean funtzionatzen ari den bitartean“. Espero dute “azterlan honek sexuen arteko desberdintasun biologikoak ikerketa biomedikoan sistematikoki txertatzen laguntzea eta gizarte-esperientziek lehen minutuetatik garuna nola moldatzen duten hobeto ulertzen laguntzea“.
Eusko Jaurlaritzak finantzatu du ikerketa hau, IT1447 ‑ 22 proiektuaren bidez. Gainera, lan hau Euskal Herriko Unibertsitatearen (EHU), Biogipuzkoaren eta Nafarroako Unibertsitate Publikoaren arteko lankidetzaren emaitza da, animalien portaeran, endokrinologian eta garuneko neurokimikan esperientzia konbinatuz.
