Biogipuzkoa Osasun Ikerketa Institutuko Osasun Publikoa eta Ingurumen Epidemiologia taldeak, eta Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Basque Environmental Health Research Group (B-EHRG) taldeko kideek, eskola-jazarpenak gorputz-osaeran duen eragina aztertu du. Izaro Babarro, Ainara Andiarena, Jesus Ibarluzea, Maialen Otamendi, Nerea Lertxundi ikertzaileek eta ISGlobaleko ikertzaileek egin dute lan hori, eta emaitzak European Child & Adolescent Psychiatry nazioarteko aldizkari zientifikoan argitaratu dira.
Aurretiazko ebidentzia zientifikoak adierazten du bullyinga eta obesitatea osasun publikoko bi arazo garrantzitsu direla haurtzaroan eta nerabezaroan, bai prebalentzia handiagatik, bai epe laburrean eta luzean izan ditzaketen ondorioengatik. Bi fenomenoen arteko harremana aztertu duten ikerketa gehienek aztertu dute ea egoera fisikoak (pisua edo gorputz-masaren indizea, GMI) haur edo nerabe bat eskola-jazarpenaren biktima izateko probabilitatea handitzen duen.
Ikerketa berri honek, ordea, kontrako galdera bat plazaratzen du: “bullyingak gorputz-konposizioa alda dezake eta osasunean eragin?”; izan ere, gero eta ebidentzia gehiago daude adin goiztiarretan estresatzaileren bat jasateak osasuna baldintzatu dezakeela diotenak. Izan ere, zenbait ikerketen arabera, haurtzaroan tratu txarren bat (eskola-jazarpena barne) jasaten duten pertsonek gehiegizko pisua edo obesitatea garatzeko arrisku handiagoa dute, bai haurtzaroan, bai helduaroan. Gainera, jakina zen haurtzaroko estres handiko beste esperientzia batzuek, tratu txarrek edo hainbat traumek, organismoak gantza biltegiratzeko modua alda zezaketela, abdomeneko gantz gehiago metatzen lagunduz. Erlazio horren azalpen posibleetako bat estresarekiko erantzun fisiologikoa da. Gizarte-estresatzaileek, hala nola eskola-jazarpenak, ardatz hipotalamo-hipofisis-adrenalaren funtzionamendua alda dezakete, eta kortisolaren ekoizpena alda dezakete, estresari erantzuteko hormona nagusia baita. Kortisolak, berriz, metabolismoa, jateko gogoa eta gorputz-koipearen banaketa erregulatzen parte hartzen du.
Orain arte, ikerketa bakar batek aztertu du estresak lotura horretan duen bitartekotza. Ikerketa hark hautemandako estresaren papera aztertu zuen, eta ez estresari emandako erantzun fisiologikoa, eta eskola-klimarekin lotutako estresak GMIan eragina izan zezakeela ikusi zen, baina neskengan bakarrik. Beraz, aurrekari horietatik abiatuta, ikerketa berri honen helburua izan zen aztertzea ea eskola-jazarpena GMIarekin eta gorputz-koipearen ehunekoarekin lotzen den, eta ebaluatzea kortisolak erlazio hori, neurri batean behintzat, azalduko duen mekanismo biologiko gisa jardun ote dezakeen.
Horretarako, lan honetan, nerabezaroaurreko haur talde bat aztertu zen, hobeto ulertzeko eskola-jazarpenak gorputzean ere arrastoa utz dezakeen, eta ez ongizate emozionalean bakarrik. Parte-hartzaileei galdetu zitzaien aurreko hilabeteetan bullyinga jasan ote zuten, eta gorputz-konposizioaren hainbat adierazle neurtu ziren (hala nola GMI eta gorputzeko gantz-ehunekoa), baita ile-kortisolaren mailak ere, estres kronikoaren adierazle gisa.
Emaitzen arabera, kortisolak zerikusia izan dezake eskola-jazarpena jasaten duten adingabeen gorputz-koipearen ehunekoarekin. Hala ere, behatutako erlazioa ez zen izan kortisola efektu hori azaltzen duten mekanismoetako bat dela segurtasunez baieztatzeko bezain indartsua.
Hala, ikerketaren emaitzek iradokitzen dute bullyingak osasunean dituen ondorioak konplexuak direla eta faktore askok esku hartzen dutela. Sendotasunez esaterik ez dagoen arren, badirudi kortisola eskola-jazarpenak pisuan uzten duen eraginean inplikatutako mekanismoetako bat izan daitekeela. Horregatik, garrantzitsua da inplikatuta dauden mekanismoak ikertzen jarraitzea, prebentzioko eta esku hartzeko estrategia eraginkorragoak diseinatu ahal izateko. Gainera, ikerketa honek bullyinga osasun-arazo gisa jorratu behar delako ideia indartzen du, hezkuntza- eta gizarte-arazo gisa ez ezik. Eskola-jazarpena detektatzeak eta prebenitzeak adingabeen osasun mentala hobetzen ez ezik, haien osasun fisikoan izan ditzakeen ondorioak prebenitzen ere lagun dezake.
Ikerketa-taldearen hitzetan, “lan hau egiteak aukera eman du hobeto ulertzeko eskola-jazarpeneko esperientziek nola eragin dezaketen adingabeen osasunean hainbat ikuspegitatik, eta eskola-jazarpena ikertzen jarraitzeko, osasun publikoaren eta ikuspegi biopsikosozialaren ikuspegitik“. Gainera, espero dute “aurkikuntza horiek bullyingaren eraginari buruz sentsibilizatzen lagunduko dutela. Espero dugu gure ikerketa abiapuntu izatea etorkizuneko ikerketetarako, jazarpenetik eratorritako estresak epe luzera osasunari nola eragiten dion hobeto ulertzeko.” Azkenik, ikertzaileek beren esker ona eta aintzatespena adierazi diete INMA proiektuan parte hartu duten familia guztiei, ikerketa mota hori posible egiten baitute.
