Otsailaren 9an, Olatz Arrizabalaga, gure koordinatzaile zientifikoa, Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioaren egoitzara joan zen, Espainiako Kalitatea Ebaluatzeko eta Egiaztatzeko Agentzia Nazionalak (ANECAk), Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiak (CSIC) eta Espainiako Unibertsitateen Errektore Kontseiluak (CRUE) antolatutako CoARAren (Coalition for Advancing Research Assessment) National Chapter Spain abiatzean parte hartzeko. Ekitaldian, Arrizabalagak “Espainiako ikerketaren ebaluazioa berritzeko erakundeen esperientziak: Assessment criteria and methodologies” mahai-inguruan parte hartu zuen, non Scientific Monitoring Plan 360 (SMP360) tresna aurkeztu zuen. Tresna hori Biogipuzkoa OIIren garapen propioa da, bere ikerketa-taldeak ebaluatzeko eredu kualitatiboan oinarritua. Itzultzean, aurkezpenari eta SMP360 sistemari buruz hitz egin dugu harekin.

 

Nola joan da bidaia? Nolakoa izan zen aurkezpena eta nola hartu zuten?

Oso ondo, esperientzia polita izan da, eta gure Institua gonbidatu izana oso pozgarria da. National Chapter abian jartzea, Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioak berak babestuta, erakundeen eta erakundeen arteko lankidetza-lanaren abiapuntua da. Helburua ikerketa-jarduera ebaluatzeko modua birpentsatzea da, gizarte gisa ditugun beharrei eta erronkei erantzuten diela ziurtatzeko. Hausnarketa hori ez da erraza, baina pausoa emateko unea da, eta ikerketa-institutu gisa, gure betebeharra da gure harri-koskorra ekartzea. Ildo horretatik, Biogipuzkoa OIIk bat egin du Europako eta Espainiako estrategiarekin, CoARA sinatuz 2022ko irailean eta National Chapter Spain-ekin bat eginez 2023ko apirilean.

Zertarako balio du taldeen ebaluazioak eta zergatik da garrantzitsua?

Ikerketa-taldeen ebaluazioa hainbat aplikaziorekin lotuta egon daiteke, gauzatzen duen erakundearen arabera. Gure kasuan, beti egon da lotuta taldeak “Finkatua” edo “Emergentea” kategorietan sailkatzearekin, eta merezimendu kuantitatiboetan soilik oinarritu da.

Indarrean dagoen gure Plan Estrategikoa (2021-2026) idatzi zenetik, gure taldeen jarraipena egiteko ildo bat planteatu da, erakundeak berak ikerketa eta berrikuntza sustatzeko egindako berariazko esku-hartzeetatik abiatuta, talde horien errendimendua optimizatzen laguntzeko. Une horretan hasi ginen gogoeta egiten gauzatu nahi dugun taldeen ebaluazio-ereduari buruz, zer lortu nahi dugun eta nola ezarri nahi dugun.

Zer du berritzaile Biogipuzkoako ebaluazio-sistemak aitzindari izateko?

SMP360 tresnak badu berezitasun bat: metodologia guztiz ad hoc bati jarraituz sortu da gure institutu-eredurako: zer ikerketa-mota egiten dugun, zer profilekin egiten dugun eta zer emaitza-mota sortzen ditugun identifikatzen du. Baina hori guztia ikuspegi kualitatibotik edo holistikotik. Ezin dugu modu berean ebaluatu Osasun Publikoaren arloko profesional baten ikerketa-jarduera, ez eta oinarrizko %100 ikerketa egiten duen profesional batena eta, batez ere, laguntzaren arloko profesionalena ere. Gure abiapuntua zein den zehazte horrek ezarri dizkigu aldaketarako oinarriak.

Nola garatu zen sistema hori?

I+G+Bko gure eskumen-arloak zein diren argi dugunean, ebaluazio-eremuak definitzen ditugu. Gure kasuan 6 izan dira: (i) Proiektu eta Azterlan Klinikoak, (ii) Ekoizpen Zientifikoa, (iii) Transferentzia eta Translazioa, (iv) Lankidetzak, (v) Prestakuntza eta (vi) Herritarren Zientzia. Ebaluazio-eremu horiek definitu ondoren, adierazleak hautatu eta dagokion puntuazioa esleituko dugu. Aipatu behar da adierazle horietako batzuk bat datozela Institutuak Ikerketa Institutu Akreditatu (ISCIII) gisa duen akreditazioari eusteko, estatuko eta nazioarteko deialdietan lehiakorra izateko eta indarrean dagoen Plan Estrategikoaren ildo estrategikoak sustatzeko bete behar dituen irizpideekin. Horrekin guztiarekin, gure ikerketa-ereduarekin bat datorren lehentasun-formula hautatu, eta urrats horiek guztiak “Biogipuzkoa OIIren Segimendu Zientifikoaren Plana” izenekoan jasoko ditugu.

Hortik aurrera, kontsulta-prozesu bat egiten da Institutuko hainbat ikertzaile-profilekin: arloko arduradun eta ikerketa-taldetatik abiatuta, lerro zehatzetako ikertzaile nagusietaraino. Prozesuan zehar elkarrizketarako gune ireki bat sortzen dugu. Bertan, eredua optimizatzeko balio duten iradokizunak eta hobekuntzak jasotzen dira, eta, aldi berean, ebaluatu daitezkeen profesionalak partaide bihurtzen saiatzen gara.

2023an, sortutako ereduaren azken bertsioa jarri dugu martxan, eta taldeak 2018tik 2022ra bitarteko jarduera-aldirako ebaluatu ditugu. Lortu ditugun emaitzak espero genuena baino hobeak izan dira; izan ere, horri esker, esku hartzeko arloak identifikatu ahal izan ditugu, non institutuak laguntza berezia eman baitiezaieke etapa delikatu batean dauden taldeei, belaunaldien arteko ordezkatze-egoerak, genero-desberdintasunak eta abar. Gainera, erakundeari laguntza handia ematen dion tresna da, nazioko eta nazioarteko estandarrekin zenbateraino bat egiten duen jakiteko, eta, hala, jarduera-eremu desberdinetan etorkizuneko estrategiak sortzeko.

Azken finean, barne-ebaluaziorako tresna bat da, eta gauzatzen ari den jarduera zientifikoari buruzko informazio-sorta zabala eskaintzen dio jarduera hori egiten duen erakundeari berari.

Gainera, taldeei emaitzak erakusteko ikusizko sistema bat garatu duzue. Emaitzak aurkezteko modu horrek balio handiagoa ematen diola uste duzu?

Bai, zati hau ere oso interesgarria da, Erakundeak informazioa bildu eta gero Ikerketa Taldeei bidaltzeko aukera ematen baitu. Alde horretatik, Institutuko Datu Zientzia eta Digitalizazio Unitateak egindako lanari esker, txosten digitalaren eredu bat sortu dugu. Eredu horretan, ebaluazioaren berezko emaitzez gain, ebaluatutako atal bakoitzeko datu guztiak bistaratzen dira, aginte-koadro gisa. Oso txosten ikusgarria eta bizkorra da, eta datozen hilabeteetan ahal den neurrian hobetu eta automatizatzen saiatu nahi dugu.

Eredu horren asmoa da datuen biltzea eta ustiatzea Erakundeak egitea, eta ikertzaileek ez dute informazio gehiago eman behar.

Ekimen honi lotutako beste mugarri bat ebaluazioaren emaitzei lotutako pizgarriak erabiltzea da. Talde bakoitzak I+G+Brako laguntza-poltsa bat jasotzen du. Poltsa horrek, era berean, Taldeek modu arduratsuan erabiltzea dakar, eta barne-estrategiekin lotzen du, esaterako, nazioartekotzea sustatzeko jarduerak garatzeko apustuarekin.

Azkenik, baloratzen diren alderdien artean daude herritarrentzat eta herritarrekin egiten diren jarduerak. Garrantzitsua al da ikerketa-taldeak horrelako jarduerak egitera bultzatzea?

Horixe da. Lehen aipatu dudan bezala, tresna honek, besteak beste, Institutuaren ildo estrategikoak sustatzen ditu. Biogipuzkoa OIIrentzat une honetan lehentasuna duten ildoen artean nazioartekotzea eta zientzia irekia daude, eta hori zuzenean islatzen da tresnaren kategorietan definitutako adierazle askotan.

“Herritar-zientziaren” esparruko jarduerak lehentasunetako bat dira gaur egun, Biogipuzkoa ondasuntzat hartzen dugulako institutu batek sortutako ezagutza, eta hura sortzen dutenez, gizarteari helarazteko ardura dugulako. Zientifikoki kultuagoa den gizartea libreagoa da, eta ez da manipulatzeko horren erraza, eta hori, hein batean, egiteko dagoen ataza gisa hartu behar dugu.