Duela gutxi, Latinoamerikan orain arte egindako kolangiokartzinoma (CCA) duten pazienteen nazioarteko behaketa-azterketa zehatzena argitaratu da The Lancet Regional Health – Americas aldizkari ospetsuan. Lan hau Osakidetzako Biogipuzkoa Osasun Ikerketa Institutuko ikertzaileek koordinatua izan da.
Behazun-bideetako minbizia, kolangiokartzinoma izenez ezagutzen dena, oso ohikoa ez den minbizi mota bat da, arrarotzat sailkatua, nahiz eta bere eragina handitzen ari den. Oro har, etapa aurreratuetan diagnostikatzen da, metastasiarekin, eta horrek zaildu egiten du sendagarriak izan daitezkeen tratamenduak eskuratzea.
Biogipuzkoako gaixotasun hepatikoen taldeko Laura Izquierdo eta Jesús Bañales doktoreek 309 paziente ebaluatu dituzte Brasil, Ekuador, Argentina, Peru eta Txileko erreferentziazko bost ospitaletan. Tumorearen ezaugarri orokorrak eta espezifikoak aztertu ziren diagnostikoaren unean, arrisku-faktoreak, odoleko tumore-markatzaileen zehaztasuna, bai eta hiru CCA azpimoten arteko antzekotasunak eta desberdintasunak ere. (Azpimota horiek Osasunaren Mundu Erakundeak sailkatuta dituen, jatorri anatomikoaren arabera, gibel barruko kolangiokartzinoma, perihiliarra edo distala dira). Gainera, erabilera klinikoaren eta pazienteen bilakaeraren delineazioa egin zen.
Aurretik Izquierdo eta Bañales Doktoreek 2022an koordinatutako azterlan batek Europako eremu geografikoan kolangiokartzinoma duten 2,200 paziente baino gehiagoren diagnostikoari, pronostikoari eta tratamenduari buruzko funtsezko alderdiak azaldu zituen. Aurkikuntza horiek lagundu dute komunitate medikoa sentsibilizatzen eta gaixotasunaren inguruko erabaki klinikoak hobeto hartzen.
Bigarren azterlan horren emaitzek taldeak Europan aurretik egindako aurkikuntzak babestu dituzte. Bertan ikusi zen kolangiokartzinomek behazun-zuhaitzean duten kokapen anatomikoa arrisku-faktoreekin eta tumore-ezaugarriekin lotzen dela. Era berean, behazun-kalkuluen presentzia Latinoamerikako pazienteek behazuneko minbizia garatzeko ohiko arrisku-faktorea dela egiaztatu da.
Tumore mota horien tratamenduari dagokionez, erresekzio kirurgikoa da sendagarria izan daitekeen terapia bakarra, nahiz eta sendatzeko aukera gutxi dauden gongoil linfatikoak gaixotasunak hartuta baditu. Bestalde, kimioterapiak gaixotasun aurreratua duten eta kirurgiarako hautagai ez diren pazienteen bizi-itxaropena handitzen badu ere, haren onura mugatua da. Horregatik, azterlan honek azpimarratzen du oso garrantzitsua dela herritar guztien artean bizi-ohitura osasungarriak sustatuko dituzten prebentzio-programak ezartzea, bai eta baheketa-programak ezartzea ere, kolangiokartzinoma garatzeko arrisku handia duten pazienteen jarraipena egiteko. Azken helburua gaixotasuna hasierako etapetan diagnostikatzea da, tumore-erresekzioa oraindik bideragarria denean.
Era berean, azterlanak identifikatu du, alde batetik, Latinoamerikan kolangiokartzinomaren diagnostikoen prebalentzia handia dela etapa aurreratuetan, batez ere jatorri afrikarreko gizabanakoen artean, eta, bestetik, gaixotasunaren etapa aurreratuetan kimioterapia jasotzen ez duten paziente hispanoen proportzio esanguratsua, etnia kaukasiarreko pazienteekin alderatuta. Beraz, paziente horientzako pronostiko kaltegarria nabarmentzen da.
Aztertutako herrialde guztiek estaldura mediko osoa bermatzen duten osasun publikoko sistemak dituzten arren, emaitzek erakusten dute egiturazko desberdintasunak daudela eskualdeko talde etnikoen eta sozioekonomikoen artean minbizia detektatzeko eta arreta medikoa jasotzeko orduan. Horregatik, premiazko neurriak hartu behar dira, besteak beste, prebenitu daitezkeen arrisku-faktoreak identifikatzeko, arrisku handiko populazioak tratamenduaren onurei buruz kontzientziatzeko eta desberdintasun horiei aurre egiteko bidezko osasun-estaldura bermatzeko. Zientzialariek hasierako sintomei buruzko hezkuntza-programak ezartzearen eta egungo tratamenduen onurei buruzko kontzientziazio handiagoaren alde egiten dute. Halaber, tratamenduan zehar pazienteei eta familiei ematen zaien laguntzan ekitatea bermatzeko beharra nabarmentzen da. Ekimen horien helburua behazuneko minbizia edo kolangiokartzinoma duten pazienteen biziraupena eta bizi-kalitatea hobetzea da.
Ikerketa-lan hau Europako Batzordeak Horizon 2020 programaren esparruan finantzatutako ESCALON proiektuaren barruan kokatzen da. Gainera, Minbiziaren Aurkako Espainiako Elkartearen (AECC), Carlos III.a Osasun Institutuaren (Miguel Servet eta CIBERehd programa), Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren, Ikerbasque Fundazioaren, Gipuzkoako Aldundiaren eta Euskal Herriko Unibertsitatearen (UPV/EHU) babesa izan du ikerketa honek.
Artikuluaren Erreferentzia:
da Fonseca LG, Izquierdo-Sanchez L, Hashizume PH, Carlino Y, Baca EL, Zambrano C, Sepúlveda SA, Bolomo A, Rodrigues PM, Riaño I, Boonstra A, Debes JD, Bujanda L, Carrilho FJ, Arrese M, Roa JC, Carrera E, Ferrer JD, Balderramo D, Oliveira CP, Banales JM. Cholangiocarcinoma in Latin America: a multicentre observational study alerts on ethnic disparities in tumour presentation and outcomes. Lancet Reg Health Am. 2024;40:100952.
